KHAI TRUONG

Trang nhất » Tin Tức » Văn hóa xã hội » Văn Hóa

Quang cao giua trang

“Thánh Đuổm” là ai?

Thứ ba - 29/11/2011 11:01
“Đuổm”, trong câu cổ ngữ “Thượng tự Đu Đuổm, hạ chí Lục Đầu”, là vị trí khởi đầu (mé trên) của tuyến phòng thủ chạy men bờ phải của dòng sông Cầu (trên từ Đu Đuổm, dưới đến ngã sáu Lục Đầu giang). Có tên gọi quen thuộc trong sử sách là “Phòng tuyến sông Như Nguyệt”, do danh tướng Lý Thường Kiệt xây dựng hồi giữa thế kỷ XI, để đánh bại quân Tống xâm lược.
 
 
 
Lễ hội Đền Đuổm (Phú Lương, Thái Nguyên).Ảnh: Tuấn Tú 
Đấy là tên một hệ núi đá vôi, thành dựng đứng, nhấp nhô đến sáu ngọn, hợp với dòng sông Giang Ma ở không xa, thành cặp biểu tượng Núi-Sông của phủ Phú Lương xưa, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên bây giờ.

Có một thủ lĩnh người dân tộc Tày ở Phú Lương, năm 1127, đời trị vì của vua Lý Nhân Tông đã “vào” được trong bộ chính sử “Đại Việt sử ký toàn thư”, với câu biên niên của sử thần Ngô Sĩ Liên như sau: “Gả công chúa Diên Bình cho thủ lĩnh phủ Phú Lương là Dương Tự Minh”. Cũng bộ sách ấy, đến dòng biên niên sử về năm 1144 đời trị vì của vua Lý Anh Tông lại viết: “Gả công chúa Thiều Dung cho Dương Tự Minh, phong Tự Minh làm Phò mã lang”.
 
Đấy chỉ là chuyện ở trên bề nổi của cuộc đời người thủ lĩnh người dân tộc Tày họ Dương, có quê hương là làng Quan Triều (giờ thì đã thành phường Quan Triều của thành phố Thái Nguyên) ở trung tâm đất Phú Lương. Ngày ấy có địa bàn và thế lực trùm rộng hơn nhiều ra ngoài địa giới thành phố và cả tỉnh Thái Nguyên bây giờ. Thực chất của chuyện “song hỷ” này, quyết định bởi một bên là chính sách (chiến lược) “Nhu viễn” của triều đình nhà Lý: Ràng buộc mềm mại nhưng rất có hiệu quả những miền đất núi rừng xa Kinh đô và dân cư các tộc người thiểu số, bằng những cuộc “hôn nhân chính trị”, “thân tộc và quý tộc hóa” những thủ lĩnh người dân tộc ở các bộ phận rất quan trọng của quốc gia ấy; và một bên nữa là nhân cách, phẩm chất gồm: vị thế, tài năng và lòng trung thành của chính các vị thủ lĩnh ấy.

Dương Tự Minh không chỉ là người hội đủ mà còn nổi bật lên trên các phương diện nhân cách, phẩm chất như thế.

Trong vòng 23 năm, từ năm 1127 đến năm 1150 của lịch sử ba đời vua Lý - Nhân Tông, Thần Tông và Anh Tông. Ông đã được các bộ chính sử cổ truyền, từ “Đại Việt sử lược”, “Đại Việt sử ký toàn thư”, “Đại Việt sử ký toàn biên”… đến “Khâm định Việt sử thông giám cương mục”, “Việt sử cương mục tiết yếu”… ghi chép năm lần, và gắn bó với năm sự kiện lịch sử lớn là: - Tháng 10 năm 1142: Từ Phú Lương, Thái Nguyên, được triều đình phái đi Quảng Uyên, Cao Bằng để “chiêu tập” người đất ấy, sau cơn xiêu giạt vì bị quân Tống chiếm đóng (năm 1076) và phải đấu tranh gay go, chúng mới chịu trả đất lại (năm 1079); 

- Tháng 8 năm 1143: Được ban chiếu, cho thay mặt triều đình “cai quản việc công ở các khe động suốt dọc biên giới trên bộ”; 

- Tháng 8 năm 1145: Được cử làm tướng đi đánh thắng bọn giặc Đàm Hữu Lượng từ nước Tống sang quấy phá vùng biên giới phía bắc, cướp đất Quảng Uyên;

- Tháng 9 năm 1150: Tham gia vụ phế truất kẻ quyền thần và loạn thần Đỗ Anh Vũ ở triều đình Thăng Long;
 
- Cuối năm 1150: Bị Đỗ Anh Vũ (nhờ hối lộ và bè đảng bao che nên thoát tội) phản kích “bắt đi đầy ở nơi xa độc”.

Sử cũ không chép rõ và thêm được điều nào về chung cuộc của vị phò mã (hai lần), tướng quân công huân (nhiều lần) và trung thần (suốt đời) Dương Tự Minh, sau khi bị “bắt đi đày ở nơi xa độc” như thế nào.

Nhưng văn hóa học dân gian, ký ức và tấm lòng các thế hệ người đất Phú Lương xưa, qua kênh dẫn là những câu chuyện huyền kỳ (truyền thuyết) và các di tích tín ngưỡng (đình, đền, nghè, miếu) đã nói bằng ngôn ngữ huyền thoại, mờ ảo nhưng rành rẽ điều này. Đó là: Một hôm Dương Tự Minh đã ra sông tắm gội, viết một bài thơ để lại rồi “cưỡi ngựa trắng lên núi mà hóa”!

Không còn tìm được lời thơ di ngôn, nhưng con sông làm mát mẻ vị thủ lĩnh trước lúc sang cõi vĩnh hằng, chính là dòng Giang Ma. Ngọn núi mà vị thủ lĩnh họ Dương đã lên cao để về trời, thì đó chính là núi Đuổm.

Lưu giữ và lưu truyền sự tích (sự kiện) này nhiều thế kỷ nay, ba tầng đền, miếu đã được xây dựng trên núi Đuổm: Thượng là nơi thờ Mẫu (mẹ của họ Dương), Trung là nơi thờ Thánh (chính là Dương Tự Minh), và Hạ là nơi thờ hai công chúa (Diên Bình và Thiều Dung).

Đấy là khu “đền Đuổm”, nơi thờ chính của vị “Thánh Đuổm” Dương Tự Minh. Và ngày mồng Sáu tháng Giêng hằng năm, đây cũng là nơi mở lễ hội chính, tôn vinh vị “Thánh Đuổm” họ Dương. Hàng nghìn, hàng vạn người vào ngày này từ Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Bắc Giang, Lạng Sơn… những nơi mà xưa kia vị thủ lĩnh đất Phú Lương đã sống qua và để lại công tích đều kéo về tụ hội. 
Để nhớ mãi về người anh hùng, mà sự nghiệp vẻ vang thì đã được đôi câu đối uy nghi ở hai bên ban thờ “Thánh Đuổm” khắc ghi:
 
“Tướng phù Việt địa trung hưng Thánh Danh trấn Nam bang thượng đẳng thần”. (Tướng giúp đất Việt, thánh trung hưng Tiếng dậy nước Nam, thần bậc nhất).
GS Lê Văn Lan


Nguồn tin: http://www.qdnd.vn

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: n/a

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 
Truong sa

Thành Viên Viết Bài

Nong thon moi
ve dep thai nguyen

Lượt Truy Cập

    Đang truy cậpĐang truy cập : 9


    Hôm nayHôm nay : 727

    Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 195812

    Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 5807434

giao thong
Mời quảng cáo
ma tuy

Thành Viên Viết Bài

Tuoi tre TN
Microsoft Việt | Báo Gia Lai | Tin Nhanh Tây Nguyên | Giải trí | Tin nhanh Gia Lai | Pleiku city | Cổng Doanh Nghiệp | Tin thể thao | Bất động sản Tây Nguyên | Oto Gia Lai | Thương mại điện tử Gia Lai |